W tym roku przypada 80. rocznica powstania Teatru Wybrzeże – instytucji wybitnie zasłużonej w lokalnej i szerzej ujmowanej kulturze. Przez tych osiem dziesięcioleci widzowie chłonęli grę wybitnych aktorów, a Teatr Wybrzeże kształtował świadomość i wrażliwość kolejnych pokoleń.
Poprzez głębsze artystyczne zaangażowanie teatr był też obecny w jakże potrzebnych przemianach postaw i oczekiwań społecznych.
Teatr w Gdańsku
Tradycje gdańskiego teatru są oczywiście znacznie dłuższe i sięgają co najmniej XVII stulecia. Już wtedy w budynku szkoły fechtunku w pobliżu Dworu Miejskiego okazjonalnie występowały trupy aktorskie z szekspirowskim repertuarem.
Stały teatr miejski powstał na początku XIX wieku w atrakcyjnej lokalizacji przy Targu Węglowym. Jednym z inicjatorów jego budowy był Jakob Kabrun – zamożny kupiec, do tego wybitny filantrop i kolekcjoner. Zaprojektowany przez Carla Samuela Helda obiekt zadziwiał elegancją, rozmachem i funkcjonalnością na najwyższym poziomie.
Teatralny budynek został przebudowany w okresie Wolnego Miasta, a pod koniec II wojny światowej niemal doszczętnie zniszczony.
80 lat Teatru Wybrzeże w Gdańsku
Powojenna reaktywacja wiąże się z działalnością Iwona Galla, który jako niestrudzony artysta i pedagog skupił wokół siebie obiecującą grupę aktorską. Już 20 listopada 1946 roku odbyła się premiera pierwszej sztuki – „Homer i Orchidea” Tadeusza Gajcego.
Ze względu na brak właściwej siedziby – przedstawienia odbywały się różnych lokalizacjach, między innymi w Hali Miejskiej w Gdyni oraz dawnej Sporthalle w Gdańsku. Nazwa Państwowy Teatr Wybrzeże w Gdańsku została oficjalnie wprowadzona 1 stycznia 1949 roku.
Zgoła fenomenalnie ułożyła się działalność Teatru Wybrzeże w kolejnej dekadzie. Za sprawą wybitnej aktorskiej obsady z Kaliną Jędrusik, Zbigniewem Cybulskim, Bogumiłem Kobielą, Leszkiem Herdegenem oraz działalności wspaniałych reżyserów – Andrzeja Wajdy, Zygmunta Hübnera i Konrada Swinarskiego – Teatr Wybrzeże stał się jedną z najważniejszych scen teatralnych w Polsce.
Wielka w tym również zasługa Antoniego Biliczaka, wieloletniego (1955-1979) dyrektora tej teatralnej placówki.
Teatr Wybrzeże na wystawie w Bibliotece Gdańskiej PAN
W powstaniu teatralnej legendy wielki udział miał również Marian Kołodziej – wybitny artysta-scenograf, według jego koncepcji powstały wspominane do dzisiaj ołtarze papieskie.
Na kolejnej wystawie czasowej w Bibliotece Gdańskiej PAN zanurzyć się można w ośmiu dekadach tej fascynującej teatralnej historii. Opisywana wystawa będzie dostępna do 22 grudnia 2026 roku.
Na wystawie zobaczyć można plakaty, zaproszenia, fotografie i karty pocztowe. Eksponaty na pierwszy rzut oka niepozorne i pozbawione głębszego znaczenia, w rzeczywistości jednak – jedyne trwałe okruchy pamięci, które zostają po ustaniu owacji i opuszczeniu teatralnej kurtyny.
Na fotografiach zobaczyć można wielu znakomitych aktorów – między innymi Henryka Bistę, który z Teatrem Wybrzeże był związany ponad 30 lat.. Wspomniany aktor wystąpił między innymi w przedstawieniu „Sprawa Dantona”, które pokazane w Wielkim Młynie świetnie wpisało się w czasy Solidarności i wyczekiwania na zmiany.
Na wystawie uwagę przyciągają też aktorskie stroje. Kostium projektu Mariana Kołodzieja powstał na potrzeby przedstawienia „Tragedii o bogaczu i Łazarzu”, sztuka została wystawiona w gotyckim wnętrzu kościoła św. Jana. Natomiast kostium z przedstawienia „Poskromienie złośnicy” został wykorzystany na początku lat 90-tych w przedstawieniu według reżyserii Anny Polony.
Wystawę „80 lat Teatru Wybrzeże” oglądać można w budynku bibliotecznym przy ul. Wałowej 24.
Wystawy w Bibliotece Gdańskiej PAN
Biblioteka to nie tylko zakurzone księgi i starodruki. Opisywana instytucja od wielu lat uczestniczy w szeroko rozumianej działalności kulturalnej. Czego przykładem między innymi organizacja kolejnych ciekawych wystaw czasowych. Pozostając przy teatralnej tematyce – niektóre z nich dotyczyły dorobku wybitnych gdańskich aktorów. Wystawa „Stanisław Michalski – życie i teatr” oraz „Henryk Bista na scenach Trójmiasta” przypomniały o tych zasłużonych artystach.
Biblioteczne wystawy odbywają się zarówno w nowej siedzibie przy ulicy Wałowej 24, jak i zabytkowym budynku przy ul. Wałowej 15. Pokazywana niedawno ekspozycja ciekawie opowiadała o pobycie polskich żołnierzy na włoskiej ziemi. Natomiast wystawa „Gdańsk, nie Danzig” była interesującym przedstawieniem kolejnego gdańskiego zakrętu dziejowego.
