W tym roku przypada 400 rocznica kilkudniowej bitwy pod Gniewem, w której zwarły się wojska szwedzkie i Rzeczypospolitej. Na czele walczących armii stali dwaj spokrewnieni królowie.
Regimenty i chorągwie Rzeczypospolitej broniły honoru króla Zygmunta III, a zdyscyplinowanymi szeregami szwedzkimi wytrawnie dyrygował król Gustaw Adolf. Obaj monarchowie byli wnukami Gustawa I Ericssona – założyciela dynastii Wazów.
Vivat Vasa w Gniewie
Dynastia ta sama, za to rozbieżne dążenia i interesy. Scentralizowana i silnie zmilitaryzowana Szwecja agresywnie rozpychała się w północnej części Europy, natomiast państwo polsko-litewskie było zainteresowane utrzymaniem dotychczasowego stanu posiadania i niestety coraz bardziej pogrążało się w letargicznym zastoju.
Rekonstrukcja bitwy historycznej odbędzie się w dniach 10-16 sierpnia 2026 roku między innymi w pobliżu zamku w Gniewie.
W imprezie weźmie udział kilkuset rekonstruktorów, którzy zaprezentują stroje z epoki, typowe dla XVII wieku uzbrojenie, czy też wysokiego poziomu umiejętności jeździeckie.
W ramach widowiska Vivat Vasa odbędzie się też Gniewski Turniej Husarski z prezentacją zręczności w posługiwaniu się orężem oraz powodowaniem husarskimi wierzchowcami.
Wspomniani rekonstruktorzy odtworzą akcje wojska Rzeczypospolitej oraz bardziej zdyscyplinowanych oddziałów szwedzkich.
Vivat Vasa 2026 – program imprezy
W sierpniu miasto Gniew tradycyjnie zaprasza na Festiwal Historyczny Vivat Vasa! W tym roku odbędzie się XXV edycja tej rozbudowanej i widowiskowej imprezy.
Festiwal Historyczny Vivat Vasa A.D. 2026 odbędzie się w dniach 10-16 sierpnia. Poniżej szczegółowy program imprezy:
10.08.2026 (poniedziałek)
19.00 – Koncert Chóru „Schola Cantorum Gymevensis”
21.30 – Projekcja kina mobilnego na Rynku
11.08.2026 (wtorek)
19.00 – Koncert Chóru Męskiego „Echo”
12.08.2026 (środa)
20.00 – Akustycznie pod Gwiazdami – organizator Stacja Mikrostyk
21.30 – Projekcja kina mobilnego na Stacji Mikrostyk „Zrodzeni do Szabli”, „Dom Wielki jak Zamek”
13.08.2026 (czwartek)
19.00 – Koncert Chóru „Pasja”
19.45 – Ognisko przy Ogrodzie Historii
14.08.2026 (piątek)
18.00 – Wejście Szwedów do miasta
19:00 – Koncert Chóru „Harmonia Sphaerarum” na Zamku
15.08.2026 (sobota)
11:00 – Gniewski Turniej Husarski, Pokaz Łucznictwa Konnego
12:00 – Oficjalne otwarcie XXV Festiwalu Historycznego VIVAT VASA! A. D. 2026 – Rynek
– Start Jarmarku Rzemiosł Dawnych
– Parada Księżniczek
– Pokaz Sztuki Kowalskiej im. Marcina „Gasa” Manikowskiego
12:30 – Prezentacja Chorągwi Rot i Regimentów
15:15 – Inscenizacja Bitwy pod Gniewem 1626
16:30 – Polonez na 400-lecie
18:00 – Koncert – WoWaKin
19:00 – Koncert – Zespół Tuna
20:00 – Koncert – Tczewska Formacja Szantowa
21:00 – Husarska Potęga – Noc filmowa „Błogosławiona wina”
16.08.2026 (niedziela)
10:00 – 16:00 – Turniej Siatkarski im. Zygmunta III Wazy
10:00 – 15:00 – Orlikowa Bitwa Wazów
11:00 – 13:00 Egzecerunki Chorągwi Rot i Regimentów
11:00 – Warsztaty Kreatywne
12:00 – Start Jarmarku Rzemiosł Dawnych
– IV Edycja Turnieju Szachowego o Puchar Zygmunta III Wazy
– Pokaz Sztuki Kowalskiej im. Marcina „Gasa” Manikowskiego
14:00 – Spacery Historyczne
14:45 – Koncert Karina Pieśni – Psalmy
15:00 – Zwiedzanie Muzeum Kapsla
16:00 – Koncert Jerzy & Gosia Dajuk i Przyjaciele
17:30 – Koncert Dobranotch
Więcej informacji na stronie organizatora:
www.vivatvasa.pl
Bitwa pod Gniewem – starcie dwóch Wazów
Jak doszło do tej „rodzinnej” i zaciekłej przy tym konfrontacji?
Król Zygmunt III Waza w 1599 roku został pozbawiony szwedzkiego tronu, wkrótce potem ekspansja skandynawskiego sąsiada wlała się w granice Inflant, kontrolowanych wtedy przez rozległą Rzeczpospolitą.
Nieprawdopodobny wyczyn husarii na polach Kircholmu (wrzesień 1605 r.) nie odwrócił losów wojny. Do początku 1626 roku Szwedzi ostatecznie opanowali inflanckie obszary, a kilka miesięcy później silnym desantem zaatakowali porty pruskie i następnie miasta polskiego Pomorza. Wojska szwedzkie bez trudu zajęły Braniewo, Frombork, Tolkmicko, Elbląg, Malbork, Tczew, Gniew i Puck.
Dopiero we wrześniu nadeszła odsiecz wojsk Rzeczpospolitej, które poprzez oblężenie Gniewu liczyły na odciągnięcie Szwedów od zagrożonego Gdańska. Król Zygmunt III Waza przyprowadził prawie 7 tys. jazdy, ponad 4 tys. piechoty oraz 20 armat. Wojska były niejednorodne, częściowo złożone z prywatnych oddziałów magnackich o zdecydowanie mniejszej sile bojowej.
22 września nadeszły oddziały szwedzkie, zaniepokojone możliwością utraty ważnej fortecy. Z obawy przed starciem w otwartym polu wojska króla Gustawa Adolfa zajęły pozycje wykorzystujące obronne walory okolicy i niezwłocznie przystąpiły do sypania solidnych fortyfikacji ziemnych.
Główna bitwa rozegrała się 29 września. Szarża polskiej jazdy nie zdołała przełamać umocnień szwedzkich, nie powiodły się też próby wywabienia wrogich wojsk na otwartą przestrzeń, zdecydowanie bardziej sprzyjającą przełamującym atakom husarii. W nocy z 1 na 2 października armie odstąpiły od konfrontacji.
Bitwa przez długi czas opisywana była jako porażka strony polskiej, ale nowsze ustalenia historyków przewartościowały ocenę tego starcia. Wojska polskie zabezpieczyły Gdańsk, strona szwedzka nie straciła Gniewu, zatem obie armie osiągnęły zakładane cele. Wynik konfrontacji należy więc uznać za nierozstrzygnięty.
Patrząc szerzej – bitwa pod Gniewem, jak i cała kampania 1626 roku, ujawniła narastające problemy Rzeczypospolitej: administracyjny niedowład, brak stałego budżetu i spowolnione reakcje na zagrożenie granic. Czy wyciągnięto wnioski – to temat na inne opowiadanie…
