Prawie dwuletni remont Muzeum Poczty Polskiej dobiegł końca. W wielkim gmachu z połowy XIX stulecia nadal działa placówka pocztowa oraz oddział Muzeum Gdańska poświęcony polskim Gdańszczanom z międzywojennego okresu.
Uroczyste otwarcie wyremontowanego muzealnego oddziału odbyło się w dniu 5 października 2026 roku, zatem w 87. rocznicę rozstrzelania obrońców Poczty Polskiej.
Poczta Polska w Wolnym Mieście Gdańsku
Postanowienia traktatu wersalskiego oznaczały między innymi powstanie Wolnego Miasta Gdańska. Tym nietypowym eksperymentem polityczno-terytorialnym Gdańsk został oderwany od Niemiec, jednak nie stał się częścią odrodzonej Rzeczypospolitej. Na terenie Freie Stadt Danzig dominowała ludność niemiecka, natomiast polską tożsamość deklarowało ok. 10% mieszkańców.
Strona polska otrzymała szereg praw usankcjonowanych umowami międzynarodowymi. Jednym z ważniejszych udogodnień było prawo do polskiej, niezależnej od władz miasta działalności pocztowej.
Nowa wystawa w Muzeum Poczty Polskiej. Mat. Muzeum Gdańska. Fot. Grzegorz Mehring.
Na terenie Wolnego Miasta Gdańska działały trzy polskie urzędy pocztowe. W Urzędzie Gdańsk 1 przy Heveliusplatz oferowano detaliczną obsługę ludności. Urząd Gdańsk 2 zabezpieczał obsługę przesyłek kolejowych, natomiast placówka Gdańsk 3 działała na terenie portu, jej działalność dotyczyła przesyłek zamorskich.
Zobacz więcej – Polskie budynki pocztowe w Wolnym Mieście Gdańsku
Działalności polskiej poczty towarzyszyły napięcia i nieporozumienia, które były inicjowane przez niechętne Rzeczypospolitej władze miejskie. Sporem o polskie skrzynki pocztowe zajęły się komórki Ligi Narodów. Wiele uwagi przyciągnął też spór o polskie znaczki pocztowe, jego apogeum przypadło na przełom 1938 i 1939 roku.
Tragiczną kulminacją hitleryzacji Gdańska był atak na Urząd Gdańsk 1 Poczty Polskiej, jego heroiczna obrona i następnie mord sądowy popełniony przez niemieckich okupantów..
Remont Muzeum Poczty Polskiej
W okazałym budynku od 1979 roku działa Muzeum Poczty Polskiej, które od dłuższego czasu funkcjonuje w strukturach Muzeum Gdańska. Wystawy tej placówki dotyczyły życia polskiej społeczności w Wolnym Mieście Gdańsku oraz obrony urzędu pocztowego w dniu 1 września 1939 roku.
Zobacz więcej – Obrona Poczty Polskiej w Gdańsku
Od początku 2025 roku trwał remont tej położonej nieco na uboczu placówki. Zamiarem muzealników było znaczące rozszerzenie użytkowej powierzchni wystawienniczej, przedstawienie nowych wątków z życia polskiej społeczności w Gdańsku oraz udostępnienie niewykorzystanych wcześniej przestrzeni.
W ten sposób zwiększono edukacyjny potencjał tej placówki muzealnej. Remont Muzeum Poczty Polskiej odbył się w ramach programu „Fundusze europejskie dla Pomorza 2021-2027. Działanie: 6.10. Infrastruktura kultury”.
Nowa wystawa w Muzeum Poczty Polskiej
Nowa wystawa zaskakuje dbałością o detale i wiernym przedstawieniem czasów Wolnego Miasta Gdańska. Wystawy w Sali Polonijnej dotyczą życia Polaków w Gdańsku w latach 20 i 30-tych XX stulecia. Przede wszystkim ich aktywności na polu edukacji, kultury i sportu.
Okienka pocztowe, emaliowane tabliczki nie wiadomo jak i kiedy przenoszą w gwar tej dawno zapomnianej, lecz nadal oddziałującej epoki. W Sali Pocztowej zwiedzający poczuć mogą klimat i specyfikę przedwojennej poczty.
Zgoła odmienny nastrój panuje w Sali Konfliktu, gdzie uchwycona została narastająca wrogość wobec polskiej ludności. Takie byly skutki ideologicznego obłędu, kopiowania rozwiązań wprost z hitlerowskiej III Rzeszy. W tym wnętrzu dominuje surowa stylistyka, niemieckie hasła propagandowe podkreślone hitlerowską symboliką. Wystawa przedstawia więc mechanizmy, które doprowadziły do dnia 1 września 1939 roku, czyli początku tragedii II wojny światowej.
W nieudostępnianych wcześniej piwnicach znajduje się wystawa dotycząca niemieckiego ataku na budynek Poczty Polskiej. O obronie polskiej placówki poruszająco opowiada symboliczna instalacja „Mogiła” z filmem dokumentalnym jako uzupełnieniem. Wielce sensownie wykorzystana technika AI ożywiła postacie polskich pocztowców.
Podświetlona mleczna szyba z cieniami postaci Erwinki Barzychowskiej przypomina o najmłodszej ofierze niemieckiego ataku.
Wspomniana instalacja „Mogiła” stanowi metaforyczny hołd złożony polskim obrońcom. W obronie Poczty Polskiej poległo sześciu pocztowców, kolejni zmarli w szpitalu, pozostali zostali niezgodnie z obowiązującym prawem skazani na karę śmierci i rozstrzelani 5 października 1939 roku. Obronę Poczty Polskiej przeżyło tylko 4 pracowników.
Wizyta w tym muzeum jest niezbędna dla zrozumienia dziejów Wolnego Miasta Gdańska, z wielu przyczyn wyjątkowo złożonych i skomplikowanych.
