Martwa Wisła stanowi ostatnie ujściowe ramię najdłuższej polskiej rzeki. Początkowo nazwa obejmowała odcinek od nieistniejącej śluzy w Płoni. Po wybudowaniu Przekopu Wisły określenie Martwa Wisła dotyczy przebiegu od Przegaliny do Kanału Portowego.
Szeroko rozlana rzeka nigdzie się nie śpieszy. Jej wodna wstęga łagodnie meandruje i malowniczo wtapia w scenerię Żuław Gdańskich i Mierzei Wiślanej.
Skąd nazwa Marta Wisła?
Nazwa tego wiślanego ramienia brzmi nieco złowrogo i może kojarzyć się z katastrofą w ekologicznym wydaniu. Na szczęście określenie „martwa” dotyczy powolności nurtu, która wynika z odcięcia tego ramienia od głównego ujścia.
Długość Martwej Wisły wynosi ok. 27 kilometrów. Opisywane ramię oddziela się od Przekopu Wisły w Przegalinie – najbardziej kresowo położonej dzielnicy Gdańska.
Następnie Martwa Wisła od południa opływa rozległą Wyspę Sobieszewską. Na wysokości Górek Wschodnich i Zachodnich oddziela się od niej Wisła Śmiała – ujściowe ramię uformowane podczas dramatycznej powodzi z przełomu stycznia i lutego 1840 roku.
Rzeka leniwie zbliża się do zurbanizowanych obszarów Gdańska. Jej powolny nurt przecina widoczny z daleka Most Trzeciego Tysiąclecia im. Jana Pawła II, następnie Most Siennicki wybudowany na początku XX stulecia.
Wzdłuż brzegów Martwej Wisły od XIX stulecia rozwijały się obszary portowo-stoczniowe ze słynną Stocznią Gdańską oraz założoną później, prężnie działającą Gdańską Stocznią Remontową. W połowie XIX wieku wypłycone ujście Wisły zostało zasypane. Przedłużeniem rzeki stał się więc Kanał Portowy rozdzielający Westerplatte od Nowego Portu.
Ulica Przegalińska – przygoda z nadwiślańskim krajobrazem
Długa na prawie trzydzieści kilometrów Martwa Wisła zachęca do ciekawych spacerów. Do wyboru do koloru. Piesi turyści mogą skomponować co najmniej kilka wariantów tras w wiślanym otoczeniu. Ciekawą propozycją jest na przykład przejście Nabrzeżem Szyprów w dzielnicy Przeróbka.
W tym wpisie proponujemy jednak jeszcze inną wędrówkową możliwość. Zatem przejście ulicą Przegalińską, która z długością 8,05 km stanowi czwartą co do długości ulic na terenie Gdańska. Pod tym względem ustępuje tylko ulicom Kartuskiej, Słowackiego i Spacerowej.
W dalekim tle hałda fosfogipsów – odpadów z produkcji nawozów sztucznych.
Przebieg wspomnianej ulicy rozpoczyna się w Przegalinie, w pobliżu zabytkowych śluz wiślanych z końca XIX stulecia. Następnie opisywana ulica prowadzi wzdłuż południowej krawędzi Wyspy Sobieszewskiej. Po lewej stronie towarzyszy szeroko rozlana wstęga Martwej Wisły podkreślona bezkresem żuławskich pastwisk i pól uprawnych. Przy opisywanej ulicy zobaczyć też można kilka zabytkowych domów pamiętających jeszcze XIX stulecie.
Słowo ulica kojarzy się z ruchem samochodowym i ogólnym hałasem. Natomiast ulica Przegalińska zaskakuje ciszą i spokojem. Przejeżdżające raz na kilkanaście minut albo i jeszcze rzadziej pojazdy przesuwają się powoli, jakby chciały się dostosować do sielanki wpisanej w wiślane otoczenie.
Uwagę przyciąga stary, dostojny drzewostan z obu stron otaczający opisywaną ulicę. Z oddali widać wieżę Zbiornika Wody Kazimierz, w oczach rośnie też wysokie na kilkadziesiąt metrów wzniesienie. Wspomniana kulminacja znajduje się przy przeciwległym lewym brzegu Martwej Wisły i stanowi składowisko fosfogipsów – odpadów z produkcji nawozów sztucznych. Wysoka na 50 metrów hałda mieści w sobie 16 milionów ton odpadów, a jej wpływ na środowisko i stan zdrowia mieszkańców od wielu lat stanowi źródło dyskusji, ekspertyz i sporów.
Ulica Przegalińska, pola i wstęga Martwej Wisły.
Przy ulicy Przegalińskiej 29 działa też Ośrodek Rehabilitacyjno – Wypoczynkowy prowadzony przez Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi (Stowarzyszenie w Laskach) oraz Siostry Franciszkanki Służebnice Krzyża. Historia tego miejsca sięga początku XX wieku, a działająca placówka stanowi kompleks o wielkim znaczeniu społecznycm i takiej też wartości historycznej i architektonicznej.
Ulica Przegalińska łączy się z ulicą Turystyczną. Skręcając w lewo można więc dojść do centrum Sobieszewa – wyspiarsko zlokalizowanej dzielnicy Gdańska. Nasze przejście ulicą Przegalińską odbyło się w sierpniu 2026 roku.
Skarby Wyspy Sobieszewskiej
Opisywana trasa prowadzi wzdłuż południowych krańców Wyspy Sobieszewskiej – jednego z najciekawszych obszarów na terenie Pomorza Gdańskiego. Wyspa powstała w XIX stuleciu. Najpierw wspomniana powódź z 1840 roku przecięła od zachodu fragment Mierzei Wiślanej. Kilkadziesiąt lat później budowa Przekopu Wisły odcięła od wschodu ten odcinek bałtyckiego wybrzeża.
Stary drzewostan wzdłuż ulicy Przegalińskiej.
Taka izolacja i peryferyjne położenie uczyniły z wyspy prawdziwą oazę nadmorskiej przyrody. Nieprzypadkowo więc na tym obszarze znajdują się dwa unikatowe rezerwaty. Rezerwat Ptasi Raj stanowi ostoję kilkudziesięciu gatunków ptaków, a z jego obszaru podziwiać można malowniczą scenerię Wisły Śmiałej. Natomiast wysepki rezerwatu Mewia Łacha upodobały sobie foki szare. Złożone z kilkuset osobników focze stada można obserwować z wieży widokowej.
Przez Wyspę Sobieszewską prowadzą szlaki piesze i trasy rowerowe, których przebieg łączy przyrodnicze i historyczne walory tej wyjątkowej okolicy. I oby jak najdłużej tak zostało. Niestety ostatnie lata przyniosły niepokojące zainteresowanie firm deweloperskich tym przyrodniczym z założenia obszarem.
