Imprezy

Wykłady o Wolnym Mieście Gdańsku w Muzeum II Wojny Światowej

InfoGdansk
6 marca, 2020
Podziel się

W bieżącym roku przypada setna rocznica powstania Wolnego Miasta Gdańska. Ten polityczno-terytorialny eksperyment miał być kompromisem między oczekiwaniami odrodzonej Rzeczypospolitej, a dążeniami pokonanej strony niemieckiej. Narzucone kompromisy rzadko kiedy się sprawdzają, także w tym przypadku istotnym skutkiem było niezadowolenie i poczucie krzywdy każdej z zaangażowanych stron.

W Muzeum II Wojny Światowej odbędzie się cykl wykładów poświęconych tematyce Wolnego Miasta Gdańska, między innymi polityce strony polskiej i napięć wpisanych w funkcjonowanie tego nietypowego tworu politycznego.

Wykłady poprowadzi pan Marek Kornat – profesor historii, sowietolog i kierownik Zakładu Dziejów Dyplomacji i Systemów Totalitarnych w Instytucie Historii PAN w Warszawie, autor wielu publikacji z tematyki okresu międzywojennego.

12 maja 2020, godz. 17.30. Wykład „Locarno i niemieckie nadzieje na pokojową rewizję Traktatu Wersalskiego a Gdańsk (1920-1930)”

Układ w Locarno został zawarty 16 października 1925 roku i przywracał pokonanym Niemcom rolę jednego z najważniejszych państw w Europie.
W obradach poprzedzających podpisanie porozumienia wzięli udział dyplomaci z Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii, Belgii i Włoch. Przedstawiciele Polski i Czechosłowacji nie zostali zaproszeni do głównych obrad i musieli zadowolić się rolą biernych obserwatorów.

Podpisane porozumienie zapewniało nienaruszalność granicy francusko-niemieckiej i belgijsko-niemieckiej, taką gwarancją nie objęto granic w Europie Wschodniej… Tym samym podważano trwałość powersalskiego porządku politycznego i po praz pierwszy zapalono zielone światło do zmiany traktatowych ustaleń…

Kolejny wykład w Muzeum II Wojny Światowej dotyczyć będzie wpływu opisywanych wyżej postanowień na postawę władz Wolnego Miasta Gdańska i ich politykę wobec państwa polskiego.

Ze względu na ograniczenia epidemiologiczne wykład odbędzie się w trybie online na kanale YouTube Muzeum II Wojny Światowej.

7 kwietnia 2020, godz. 17.30. Wykład „Między Niemcami a Polską i w polityce mocarstw zachodnich (1920-1925)”

Ze względu na ograniczenia epidemiologiczne wykład odbędzie się w trybie online na kanale YouTube Muzeum II Wojny Światowej.

Pierwsze lata funkcjonowania Wolnego Miasta Gdańska były wypełnione niechęcią niemieckich mieszkańców do odrodzonego państwa polskiego, przyczyny leżały w oderwaniu od Niemiec, kiepskiej sytuacji gospodarczej i słabych perspektywach jej poprawy. Perspektywy ekonomicznego ożywienia oczywiście były, ale oznaczały konieczność zacieśnienia współpracy gospodarczej z Rzeczpospolitą, a ze względów politycznych takiej opcji nie brano pod uwagę. Pułapka błędnego koła, mieszanie przyczyn ze skutkami.

Natomiast Liga Narodów okazywała słabość i powolność w rozwiązywaniu zadrażnień gdańsko-polskich. W 1924 roku strona polska otrzymała zgodę Ligi Narodów na założenie i prowadzenie wojskowej składnicy tranzytowej na zdemilitaryzowanym obszarze Freie Stadt Danzig. Lokalizacyjny wybór padł na popularny kurort Westerplatte…

10 marca 2020, godz. 17.30. Wykład „Wolne Miasto Gdańsk – twór sztuczny: geneza i struktura”

Geneza powstania Wolnego Miasta Gdańska była złożona i skomplikowana. Odbudowująca się Polska oczekiwała dostępu do Bałtyku i pełnomorskiego portu, a pokonane w I wojnie światowej państwo niemieckie usiłowało zachować jak najdalej idącą zwartość terytorialną. Na konferencji pokojowej polskie dążenia były popierane przez stronę francuską i delegację amerykańską, na rzecz korzystnych dla Rzeczypospolitej rozstrzygnięć z wielkim zaangażowaniem zabiegali Roman Dmowski i Ignacy Paderewski.

Do gry włączyli się politycy brytyjscy, którzy w silnej Polsce widzieli nadmierne wzmocnienie Francji i niebezpieczne z brytyjskiego punktu widzenia zachwianie równowagi w powojennej Europie. Zasadniczy ton tej dyplomatycznej narracji nadawał premier David Lloyd George.

Brytyjski przywódca ostatecznie przekonał delegację amerykańską do objęcia Gdańska patronatem Ligi Narodów i utworzenia osobnego bytu polityczno-terytorialnego. W samym Gdańsku odbywały się wiece z udziałem kilkudziesięciu tysięcy osób, w ich trakcie protestowano przeciwko włączeniu Gdańska w polskie granice. Obwinianie wyłącznie brytyjskiego premiera podjętymi wówczas decyzjami nie jest więc słuszne i właściwe, w ówczesnej sytuacji i skrajnej rozbieżności oczekiwań nie było dobrych rozwiązań politycznych i terytorialnych.

10 stycznia 1920 roku uprawomocniły się postanowienia traktatowe i nastąpiło formalne odłączenie Gdańska od państwa niemieckiego.

W przejściowym okresie gdańskiego porządku i bezpieczeństwa pilnował aliancki kontyngent wojskowy z gen. Richardem Hakingiem w roli dowodzącego.

W kolejnych miesiącach systematycznie realizowano związane z Gdańskiem postanowienia traktatowe, dotyczące ustroju, wyboru władz i ustanowienia nadzoru ze strony Ligi Narodów i państwa polskiego.

Ostatecznie 15 listopada 1920 roku formalnie powstało Wolne Miasto Gdańsk.

Kolejne miesiące i lata wykazały głęboką wadliwość tego eksperymentu polityczno-terytorialnego, tej tematyki będą dotyczyć kolejne wykłady.

Pozostałe wykłady

12 maja. „Locarno i niemieckie nadzieje na pokojową rewizję Traktatu Wersalskiego a Gdańsk (1920-1930);

15 września. „Gdańsk w szczytowej fazie napięć polsko-niemieckich (1931-1934);

13 października. „Upadek Ligi Narodów i polska koncepcja układu stabilizacyjnego w sprawie Gdańska (1935-1938)”;

17 listopada. „Niemieckie żądania i oferty. Na drodze do wojny (1938-1939)”.

INFORMACJE
Wykłady o Wolnym Mieście Gdańsku w Muzeum II Wojny Światowej;
pl. W. Bartoszewskiego 1, 80-862 Gdańsk;
10 marca, 17 kwietnia, 12 maja, 15 września, 13 października, 17 listopada – godz. 17.30.
Sala kinowa, poziom -3;
Wstęp wolny.
InfoGdansk
InfoGdansk – portal gdański z nawiązaniami do historii i turystycznych atrakcji regionu. To przedłużenie przewodnickiej aktywności gdansktur.pl