Bursztyn od tysięcy lat przyciąga uwagę i fascynuje. Z tej tematyki biorą się też pewne uproszczenia, na przykład odnośnie pochodzenia surowca bursztynowego. Bursztyn bałtycki nie powstał w Bałtyku! I nie jest jedynym występującym na świecie.
Wiele ciekawych wątków z bursztynowej tematyki porusza wystawa w gniewskim oddziale Muzeum Archeologicznego. Z wielu powodów wspomnianą ekspozycję warto zobaczyć.
Jak powstał bursztyn?
Dlaczego nie ma mowy o powstaniu bursztynu bałtyckiego w Bałtyku? Proces formowania bursztynu rozpoczął się w epoce eocenu ok. 45 milionów lat temu. Natomiast Morze Bałtyckie liczy sobie zaledwie 12 tysięcy lat.
Kilkadziesiąt milionów lat temu tereny tak zwanej Fenoskandii (w wielkim uproszczeniu – dzisiejszej Skandynawii) porastały wielkie lasy subtropikalne. Z niewyjaśnionych przyczyn drzewa iglaste wydzielały nadmiernie wielkie ilości żywicy. Z jakiego powodu? Być może przyczynę stanowiły erupcje wulkanów i groźne dla drzew zanieczyszczenie powietrza. Inne przypuszczenie dotyczy oddziaływania szkodników i reakcji obronnej atakowanych drzew.
Obumarłe drzewa z warstwami i bryłami żywicy zakryła woda wielkiej rzeki. W warunkach beztlenowych rozpoczął się proces przemiany żywicy w znany nam bursztyn.
W jaki jednak sposób bursztynowy surowiec trafił z dalekiej Skandynawii na południe? Przyczyną czterokrotne zlodowacenia i niepowstrzymany napór lodowców, które przepchnęły bursztynodajne złoża na tereny obecnej Polski, Rosji, krajów bałtyckich i Ukrainy.
Bursztynowe arcydzieła
Ze względu na niezwykłą kolorystykę, zawarte inkluzje, wreszcie niejako magiczne przyciąganie okruchów i drobinek – bursztyn od tysięcy lat fascynuje i zachwyca.
Najstarszy opisany amulet bursztynowy powstał ok. 30 tysięcy lat temu! W czasach starożytnych sukcynit (inna nazwa bursztynu bałtyckiego) przyczynił się do powstania szlaku wymiany handlowej, który połączył północną Europę z obszarem Cesarstwa Rzymskiego.
Zorganizowana twórczość bursztynowa rozwijała się od czasów średniowiecza i wzniosła na wyżyny w nowożytnych stuleciach. Wtedy powstały dzieła Christopha Mauchera, Johanna Georga Zernebacha, wreszcie słynna Bursztynowa Komnata – dzieło artystów gdańskiego pochodzenia…
Wiele wspaniałych dzieł bursztynowej sztuki zobaczyć można w gdańskim Muzeum Bursztynu oraz na wystawie na zamku w Malborku.
Bursztynowa wystawa w Domu Bramnym w Gniewie
Bursztynową tematyką zajmuje się też Muzeum Archeologiczne. W gniewskim oddziale zobaczyć można wystawę „Bursztyn – od płynnej żywicy do sztuki złotniczej”. Wystawa prezentowana jest w Domu Bramnym w Gniewie i wyjaśnia takie między innymi zagadnienia:
-Gdzie można znaleźć bursztyn bałtycki?
-Ile występuje odmian sukcynitu, czyli bursztynu bałtyckiego?
-Jak powstały inkluzje roślinne i zwierzęce?
-Jakimi technikami obrabia się bursztyn?
W poszczególnych gablotach prezentowany jest naturalny bursztyn z Sambii, terenów Polski i Ukrainy. Następnie wyroby bursztynowe związane z dawnymi wierzeniami i tradycją ludową.
Podsumowaniem tej tematyki jest prezentacja bursztynowej biżuterii – dzieł sztuki złotniczej.
Zwiedzanie wystawy warto połączyć z wizytą na zamku w Gniewie.
Wystawę można zwiedzać do 30 czerwca 2026 roku.
