Kolejny wykład z nurtu oliwskiej tematyki odbędzie się 17 listopada 2026 r. o godz. 18.00 w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Gdańskiego. Jego tematyka dotyczyć będzie cystersów i wykorzystania przez nich bystrego nurtu Potoku Oliwskiego.
W roli prelegenta wystąpi prof. Rafał Kubicki, który od wielu lat bada historię zakonów oraz aspekty średniowiecznej gospodarki Pomorza Gdańskiego.
Oliwa – stulecia cysterskiej historii
Pracowici cystersi pojawili się w okolicy Gdańska już pod koniec XII stulecia. Akt fundacyjny klasztoru oliwskiego został wydany w 1188 roku. Formalna fundacja została poprzedzona wcześniejszym wieloletnim rozpoznaniem różnych aspektów lokalizacji klasztoru.
Zakon cysterski słynął z pracowitości, zapobiegliwości i zaskakującej w tamtych czasach pomysłowości działania. Stąd wspaniałe wykorzystanie wpisanych w otoczenie walorów i możliwości. Nad jeziorami powstawały stacje rybackie, wzdłuż potoków działały młyny, a w kwietnych dolinach prowadzono pasieki.
Zaradni zakonnicy chętnie posługiwali się benedyktyńską sentencją „ora et labora” (módl się i pracuj) i temu bogatemu w treść zawołaniu nadali jeszcze głębsze znaczenie. A Oliwa? Swoją nazwę zawdzięcza właśnie cystersom i chętnie przez nich stosowanej symbolice drzewa oliwnego.
Wykład w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Gdańskiego zapowiada się bardzo ciekawie.
Młyny nad Potokiem Oliwskim
Cystersi zapisali się w historii jako mistrzowie inżynierii wodnej. Swoje niezwykłe umiejętności okazali też na rozległym obszarze klasztornej Oliwy. Wzdłuż Potoku Oliwskiego i jego dopływów powstało ponad dwadzieścia młynów o różnym przeznaczeniu. Działały więc młyny zbożowe, tartaki, kuźnie żelaza, a nawet młyn w którym mielono zwierzęce kości.
W kolejnych stuleciach młyny były dzierżawione przez szukających zysku kupców gdańskich. Przy młynach wyrastały też całkiem spore osady, czego przykładem Konradshammer na terenie dzisiejszego Przymorza.
Przywołani już kilkukrotnie cystersi na wiele sposobów zapisali się w historii Gdańska i rozległej okolicy. Zaproponowane przez nich metody gospodarowania, zastosowanie cegły, wreszcie pieczołowicie gromadzona w księgach wiedza – oznaczały wielki wkład w rozwój późnośredniowiecznej Europy. Zakłady młyńskie nad Potokiem Oliwskim do tej ciekawej tematyki świetnie pasują.



