Opisywany w tym artykule zabytek tak mocno wrósł w historyczną przestrzeń Głównego Miasta, że często jest mijany bez stawiania pytań o jego historię i dawne przeznaczenie.
O jakim budynku mowa? O Dworze Bractwa św. Jerzego, który powstał pod koniec XV wieku i stanowi wybitny zabytek późnogotyckiej architektury mieszczańskiej.
Dwór Bractwa św. Jerzego – wspaniały zabytek architektury mieszczańskiej
Gotycki zabytek harmonijnie kontrastuje z renesansową Złotą Bramą i niejako zaprasza w reprezentacyjną przestrzeń Drogi Królewskiej.
Budynek powstał z inicjatywy elitarnego Bractwa św. Jerzego, które po nieporozumieniach z miejską radą postanowiło zrezygnować z życia towarzyskiego w Dworze Artusa i wybudować własną niezależną siedzibę.
Ponieważ bractwo kultywowało tradycje rycerskie i strzeleckie – teren przy zachodnim ciągu fortyfikacji do planowanych aktywności szczególnie dobrze się nadawał.
Nowa siedziba Bractwa św. Jerzego powstała w latach 1487-1494. Nadzór nad pracami budowlanymi sprawował mistrz Hans Glottau, a większość kosztów budowy pokrył rajca Meinhardt von Stein.
Zobacz też – Jak bezpiecznie i szybko znaleźć partnera B2B? Nowe standardy weryfikacji firm na polskim rynku
Powstał budynek utrzymany w stylizacji gotyku flamandzkiego, o zaskakująco bogatym programie ceglanej ornamentyki z między innymi rzeźbionymi konsolami, arkadkami i krenelażem. W 1566 roku powstała centralnie usytuowana wieżyczka z rzeźbą patrona – św. Jerzego walczącego ze smokiem.
Znaczenie Dworu Bractwa św. Jerzego
W tym mieszczańskim pałacyku odbywały się narady i uroczystości wpisane w działania Bractwa św. Jerzego.
Architektura dworu nasuwa skojarzenia z obronnością, co podkreślało rycerskie zainteresowania mieszczańskiego bractwa.
W pobliżu obiektu znajdowała się strzelnica, w przestrzeni której ćwiczono umiejętności strzeleckie. Ponieważ pod koniec XV wieku powstał dogodniej usytuowany obiekt w okolicy Góry Gradowej – strzelnica z gwarnych obrzeży Głównego Miasta stopniowo traciła znaczenie.
Natomiast chętnie korzystano z wielkiej sali na piętrze Dworu Bractwa św. Jerzego. W tym przestronnym wnętrzu (160 m²) odbywały się ważne uroczystości, związane na przykład z wyborem tak zwanego Grafa Majowego czy przyjęciem nowych członków w elitarne szeregi.
Z pojemnej sali chętnie też korzystały wędrowne trupy aktorskie, które wystawiały w niej teatralne przedstawienia.
Od znakowania wełny do… szkoły artystycznej
Na terenie strzelnicy działała szkoła szermierki, a od połowy XVII wieku przy gotyckim pałacu odbywały się kontrole przeznaczonych do sprzedaży wyrobów wełnianych
Od XVIII stulecia wewnątrz dworu odbywały się też zebrania innych gdańskich bractw mieszczańskich. W tym czasie elitarność i znaczenie Bractwa św. Jerzego były coraz bardziej odległym wspomnieniem.
Budynek pozostał w posiadaniu bractwa do 1798 roku. Potem został przejęty przez miasto i po przeprowadzeniu prac remontowych przeznaczony na zgoła inne potrzeby. Na parterze powstała wartownia dla żołnierzy miejskiego garnizonu. Natomiast wielka sala została przedzielona stropem na dwie kondygnacje. W tak zmienionej przestrzeni działała Królewska Szkoła Sztuk Pięknych i Rzemiosła, której uczniem, potem pedagogiem i i następnie dyrektorem był Johann Carl Schultz, wybitnie zasłużony w ratowaniu miejskich zabytków.
Na początku XX stulecia przy gotyckim zabytku działała kwiaciarnia Johanna Brügemanna, a wewnątrz powstały biura wynajmowane przez dyrekcję pobliskiego domu towarowego Freymannów. Niestety bogate wyposażenie dworu uległo rozproszeniu w XIX stuleciu.
Pod koniec II wojny światowej zabytkowy budynek został zdewastowany. Po odbudowie gotycki dwór wraz z pobliską Złotą Bramą (tutaj link) wykorzystuje Stowarzyszenie Architektów Polskich Oddział Wybrzeże w Gdańsku. Przechodniów zmierzających w stronę ulicy Długiej pozdrawia z wieżyczki kopia rzeźby św. Jerzego, oryginał znajduje się w Oddziale Sztuki Dawnej gdańskiego Muzeum Narodowego.
Pięć wieków Bractwa św. Jerzego
Bractwa mieszczańskie grupowały mieszkańców o podobnym poziomie majątkowym, pochodzeniu czy zainteresowaniach i odgrywały ważną rolę w życiu społecznym dawnego Gdańska. Na czele tak zorganizowanej aktywności pozostawało Bractwo św. Jerzego, które powstało w I połowie XIV wieku i działało aż do początków XIX stulecia. Zatem prawie pięćset lat!
Zobacz też – Sierść zwierząt w domu – dlaczego tak trudno ją usunąć z dywanów oraz wykładzin i jak zrobić to skutecznie?
Początkowo w szeregi bractwa przyjmowano członków rycerskiego pochodzenia, ale ponieważ stany mieszczański i rycerski stale się od siebie oddalały – kryteria dostępu zostały złagodzone. W szeregi Bractwa św. Jerzego przyjmowano więc bogatych kupców, armatorów, rajców i ławników – zatem nadal przedstawicieli elit nadmotławskiego miasta.
Bractwo szkoliło młodych mieszczan w obsłudze broni, ufundowało szpital św. Jerzego i finansowało działanie własnej kaplicy w Kościele Mariackim.
I nadal kultywowało tradycje rycerskie, które jednak od XVI stulecia nieubłaganie traciły na znaczeniu.
W 1814 roku Bractwo św. Jerzego połączyło się z Bractwem Strzeleckim Fryderyka Wilhelma i nastąpił koniec prawie 500-letniej niezależnej historii. Na szczęście przetrwał zabytek przypominający o tym społecznym i wyjątkowo długim rozdziale gdańskiej historii.
