Po przeszło czterdziestu latach prac i żmudnych starań – odbudowa Zegara Astronomicznego w gdańskim Kościele Mariackim dobiegła końca.
Ten jakże ważny i podniosły moment wyznaczyło uruchomienie kalendarium – najniżej umiejscowionej sekcji zabytku średniowiecznej techniki.
Uruchomienie kalendarium Zegara Astronomicznego
Wznowienie pracy kalendarium nastąpiło w dniu 31 grudnia 2025 roku. Z tej okazji w Kościele Mariackim odbyła się uroczystość połączona z konferencją prasową. Wybrano więc dzień, który zamyka upływający rok i stanowi przejście do tego, który nas dopiero oczekuje. W czasowej symbolice to chyba termin najlepszy z możliwych.
Opisywane kalendarium to wielka tarcza podzielona na 365 łukowych odcinków, z których każdy zawiera informacje przydatne w organizacji roku liturgicznego. Na ich podstawie wyznaczano daty ważnych świąt, a nawet terminy podatkowych płatności! Tarcza kalendarium nie była zmieniana od czasów powstania i stanowi niezwykłe źródło późnośredniowiecznego stanu wiedzy.
Zegar Astronomiczny znieruchomiał w 1554 roku. Przerwa w działaniu kalendarium wyniosła więc 471 lat.
Odbudowa Zegara Astronomicznego w Bazylice Mariackiej
Twórcą Zegara Astronomicznego był Hans Düringer z Torunia, który przy jego budowie pracował w latach 1464-1470. Zegar odmierzał czas przez kilkadziesiąt lat, potem na kilka stuleci zamarł w bezruchu. W 1944 roku zabytek został zdemontowany i następnie ukryty na obszarze Żuław Wiślanych. Dzięki temu podjęcie dzieła odbudowy było możliwe.
Prace przy odbudowie Zegara Astronomicznego rozpoczęły się w 1983 roku. Zespołem ekspertów-społeczników kierował prof. Andrzej Januszajtis. W pracach przy odtworzeniu napędu – mechanizmu kolebnikowego – ważną rolę odegrał dr inż. Grzegorz Szychliński, późniejszy twórca Muzeum Zegarów Wieżowych, działającego obecnie jako Muzeum Nauki Gdańskiej.
Dr inż. Grzegorz Szychliński w górnej części Zegara Astronomicznego. Mat. Miasto Gdańsk.
Odbudowany zegar wznowił odmierzanie czasu w 1990 roku. W kolejnych latach stopniowo przywracano inne ważne funkcjonalności – działanie teatru figur i wreszcie opisywanego kalendarium.
Odbudowa Zegara Astronomicznego to zasługa kilku pokoleń naukowców, konserwatorów, rzemieślników i społeczników. Prace konserwatorskie w Bazylice Mariackiej są konsekwentnie wspierane przez Miasto Gdańsk. W latach 2005–2025 na prace restauratorskie przekazano ponad 9,19 mln zł.
Zegar Astronomiczny w Gdańsku i jego znaczenie
Odbudowany i w pełni już funkcjonalny Zegar Astronomiczny to również pomnik troski, starań o zachowanie gdańskich zabytków i dziedzictwa kulturowego. Takie działania w doświadczonym wojną mieście nabierają szczególnego znaczenia.
Warto też pamiętać o oddziałujących na współczesność walorach historycznych i równie ważnym bogactwie zawartej w zabytku symboliki. Opisywany Zegar Astronomiczny jest jednym z najcenniejszych takich zabytków na świecie. Zawarta w jego wystroju symbolika przypomina o przemijaniu doczesnego świata i wielkim znaczeniu głębszych wartości. Zachęca do refleksji nad sensem i jakością jakże szybko przemijającego życia.
Zegar Astronomiczny stanowi też jedną z najciekawszych gdańskich atrakcji turystycznych. Prezentacja teatru figur odbywa się w południe każdego dnia i za każdym razem gromadzi tłumy zafascynowanych turystów.
