Niedaleko

Zalew Wiślany

InfoGdansk
Wrzesień 10, 2018
Podziel się
Zalew Wiślany - widok z Wieży Radziejowskiego we Fromborku.
Zdjęcie: Zalew Wiślany - widok z Wieży Radziejowskiego we Fromborku.

Pierwsza pisemna wzmianka o tym akwenie pojawiła się relacji anglosaskiego żeglarza Wulfstana, który w 990 roku odważnie zapuścił się we wschodnie regiony Morza Bałtyckiego. Zapisana przez niego nazwa “Estmare” (Zalew Estów) do dzisiaj jako “Aistmares” pobrzmiewa w litewskim języku. Nad Zalewem Wiślanym funkcjonował wtedy port Truso – spory ośrodek handlowej wymiany, który niedługo potem podupadł i utracił znaczenie na rzecz Gdańska.

Nowe nazewnictwo wprowadzili Krzyżacy, od zaproponowanego przez nich “Mare Recens” (Zalew Świeży, w znaczeniu słodkowodny) wzięło się potem niemieckie “Frishes Haft”, czy też umieszczana na polskich mapach Zatoka Świeża. Obecna nazwa została urzędowo wprowadzona dopiero w 1950 roku.

Dzieje nazwy jak i całego regionu bardzo ciekawe. Przez długie wieki przez Zalew Wiślany prowadził szlak portowy do Elbląga, Fromborka i Braniewa. Wzdłuż brzegów tego akwenu wyrosły miejscowości o wyjątkowo ciekawej historii, ich krótkie opisy w dalszej części tekstu.

Na szczęście nie zrealizowano projektu Herberta Dromtra i Otto Jauera, którzy w 1932 roku zaproponowali częściowe osuszenie Zalewu Wiślanego i budowę przekopu w pobliżu obecnej Krynicy Morskiej! Architekci wskazywali między innymi na możliwość uzyskania nowych terenów uprawnych, natychmiast zaprotestowali miłośnicy przyrody, z kolei urzędnicy ze względu na koszty przedsięwzięcia też nie wykazali entuzjazmu. Po przejęciu władzy przez Adolfa Hitlera tego tematu już nie podejmowano.

Zimą 1945 roku skuty lodem Frisches Haft stał się drogą ucieczki niemieckiej ludności cywilnej, przerażonej postępami Armii Czerwonej i wstrząsającymi przekazami hitlerowskiej propagandy. Dla wielu wyczerpanych uciekinierów płytkie wody zalewu stały się miejscem wiecznego spoczynku. Łowcy tajemnic w odmętach zalewu szukali potem lokalizacji słynnej i oczywiście zaginionej Bursztynowej Komnaty.

Po II wojnie światowej wody Zalewu Wiślanego zostały podzielone między Polskę i Związek Radziecki, ten utrzymany do dzisiejszego dnia podział przyniósł znaczącą stagnację w regionalnym rozwoju. Po polskiej stronie 40% powierzchni (328 km²), zatem większa część tego akwenu (510 km²) znajduje się w zasięgu administracji rosyjskiej. Jedyne połączenie z Bałtykiem prowadzi przez Cieśninę Piławską, do której dostęp jest mocno utrudniany, stąd też koncepcja budowy niezależnego połączenia po polskiej stronie. Temat przekopu wzbudza emocje i jest źródłem rozbieżnych oczekiwań i opinii. W Kątach Rybackich niewielkim pomnikiem podkreślono konieczność realizacji tej inwestycji , natomiast mieszkańcy położonej kilkanaście kilometrów dalej Krynicy Morskiej protestują z obawy przed spadkiem turystycznego ruchu i zainteresowania.

W obszarze Zalewu Wiślanego sporo walorów przyrodniczych. Akwen jest ważnym obszarem rozrodczym śledzia i terenem lęgowym wielu gatunków ptaków. W pobliżu Kątów Rybackich rezerwat, a w nim największe skupisko kormorana czarnego w Europie! Wody Zalewu Wiślanego coraz chętniej odwiedzają żeglarze, aczkolwiek przy bardzo dynamicznych zmianach pogody i krótkiej stromej fali ten akwen może być wyzwaniem nawet dla bardzo doświadczonych sterników.

Poniżej krótki opis miejscowości z regionu Zalewu Wiślanego.

Krynica Morska
Jedna z najbardziej popularnych miejscowości turystycznych polskiego wybrzeża. Rzeczywiście warunki pogodowe zachęcające, do tego wyjątkowo szerokie plaże i świetnie rozwinięta baza noclegowa i gastronomiczna. Miejscowość jako Kahlberg od końca XIX wieku była popularnym kurortem, chętnie odwiedzanym przez letników z Elbląga i okolic. Niestety w 1945 roku przepadła kurortowa zabudowa tej letniskowej miejscowości. Warto odwiedzić latarnię morską czy też rejsowym statkiem przepłynąć Zalew Wiślany. W pobliżu Krynicy Morskiej wzniesienie zwane Wielbłądzim Garbem – to najwyższa stała wydma w Europie!!

Kąty Rybackie
Przez długie wieki miejscowość o rybackim charaterze. Do dzisiaj funkcjonuje niewielki port rybacki z przystanią jachtową. W pobliżu Sztutowo, w tej miejscowości podczas II wojny światowej działał KL Stutthof – pierwszy obóz koncentracyjny założony poza wersalskimi granicami państwa niemieckiego. W Kątach Rybackich ciekawe Muzeum Zalewu Wiślanego, nieco dalej rezerwat z największą kolonią kormorana czarnego w Europie!

Suchacz
W pobliżu tej osady w 1463 roku została stoczona bitwa morska między flotą Zakonu Krzyżackiego i połączonymi siłami Gdańska i Elbląga. Rycerze zakonni ponieśli klęskę, która przybliżyła pomyślne dla Polski zakończenie wojny trzynastoletniej. W Suchaczu pomnikowy kamień nawiązujący do tego ważnego zwycięstwa.
Warto też zobaczyć budynek dawnego domu uzdrowiskowego „Zameczek nad Zatoką” z przełomu XIX i XX wieku, obecnie działa w nim szkoła. Ciekawy jest też zespół budynków i urządzeń cegielni z około 1900 r. W pobliżu obszary Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej z między innymi ścianą nieczynnego wyrobiska Iłów Elbląskich.

Kadyny
W tej miejscowości niezwykłe nagromadzenie wątków historycznych i przyrodniczych. “Dąb Bażyńskiego” pamięta czasy krzyżackiego panowania i przewlekłych zmagań wojny trzynastoletniej. Unikatem również letni pałac cesarza Wilhelma II. Od 1898 roku miejscowość byla własnością tego niemieckiego monarchy. Długimi schodami warto wspiąć się do zabytkowego klasztoru franciszkańskiego. Z kolei kadyńska cegielnia czeka na lepsze czasy, oby się doczekała, bo ten nieczynny zakład jest perłą industrialnej architetury.

Tolkmicko
Urocze miasteczko z autentyczną zabudową z przełomu XIX i XX wieku oraz gotyckim kościołem pod wezwaniem Świętego Jakuba Apostoła. W pobliżu Tolkmicka kilka starych grodzisk pruskich oraz częściowo zanurzony Święty Kamień – zatem sporo nawiązań do do przedchrześcijańskich dziejów tych terenów.

Frombork
Niewielkie i doskonale znane miasteczko, niejako “przytulone” do Wzgórza Katedralnego – niezwykłej perły architektury obronnej i sakralnej. W tym miejscu Mikołaj Kopernik zapoczątkował rewolucję w postrzeganiu otaczającego nas świata. Warto zwiedzić gotycką katedrę pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja, Muzeum Mikołaja Kopernika, czy wreszcie wspiąć się na Wieżę Radziejowskiego, z jej szczytu podziwiać można rozległą panoramę Zalewu Wiślanego.

Braniewo
Miejscowość połączona z Zalewem Wiślanym nurtem rzeki Pasłęki. Niegdyś całkiem spory port morski obsługujący statki z odległych zakątków Europy. Od czasów krzyżackich własność biskupów warmińskich, od połowy XVI wieku jeden z najważniejszych ośrodków kulturalnych w regionie bałtyckim! Po II wojnie światowej Braniewo było wyraźnie stłamszone złowrogą bliskością sowieckiego kolosa, ale od dłuższego czasu z wolna zyskuje na ekonomicznej i turystycznej atrakcyjności. Warto zobaczyć Bazylikę św. Katarzyny, wieżę bramną dawnego Zamku Biskupiego czy też Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego.

INFORMACJE
Zalew Wiślany
Powierzchnia: 838 km²;
Wymiary : 90,7 × 13 km;
Głębokość średnia: 2,7 m;
Głębokość maksymalna: 5,1 m, po polskiej stronie;
Zasolenie : 3‰
Cieki wodne uchodzące do Zalewu Wiślanego: Wisła Królewiecka, Szkarpawa, Nogat, Elbląg, Bauda, Pasłęka, Pregoła, Świeża.

Galeria
InfoGdansk
InfoGdansk – portal gdański z nawiązaniami do historii i turystycznych atrakcji regionu. To przedłużenie przewodnickiej aktywności gdansktur.pl