Niedaleko

27 BAS w Helu

InfoGdansk
Lipiec 16, 2017
Podziel się
Jedyne w pełni zachowane stanowisko helskiej 27 Baterii Artylerii Stałej
Zdjęcie: Jedyne w pełni zachowane stanowisko helskiej 27 Baterii Artylerii Stałej

Od dłuższego już czasu wielką popularnością cieszą się piesze wyprawy do krańca helskiego półwyspu. Turystom szczególnie podoba się ciąg spacerowych pomostów z nietypowo, bo poziomo rozmieszczonymi tablicami informacyjnymi. Atrakcji na trasie znacznie więcej, to na przykład kamienny Kopiec Kaszubów czy świetnie odnowione stanowisko 27 Baterii Artylerii Stałej.

Działo traktowane jest jako militarna ciekawostka, tymczasem to konkretne nawiązanie do obronnych koncepcji i doktryn powojennej Polski. I z pewnością temat warty dokładniejszych dociekań…

Potrzeba ufortyfikowania polskiego Wybrzeża była oczywista, pamiętano też o kluczowej roli 31 Baterii im. H. Laskowskiego podczas obrony Helu w 1939 roku. Na realizację planów trzeba było poczekać, ograniczeniem obecność jednostek Armii Czerwonej, krasnoarmiejscy ostatecznie opuścili Hel jesienią 1946 roku. Poważnie myślano też o wykorzystaniu sprzętu zdobycznego i na przykład z francuskich dział kolejowych 194 mm sformowano Dywizjon Artylerii Kolejowej, skierowany potem do Darłówka i tam ostatecznie w 1952 roku rozformowany.

W sierpniu 1946 roku powstał 31 Dywizjon Artylerii Nadbrzeżnej składający się z 3 baterii 130mm i jednej baterii szkolnej. Dowódcą jednostki został kmdr por. Zbigniew Przybyszewski – wybitnie zasłużony podczas obrony Helu z 1939 roku, kilka lat po nominacji absurdalnie oskarżony, po parodii procesu skazany na karę śmierci i stracony.

Potem realnych kształtów nabrała szeroko zakrojona koncepcja budowy wielu Baterii Artylerii Stałej, które zapewnić miały szczelną i dobrze zorganizowaną obronę baz rozsianych wzdłuż polskiej granicy morskiej.

W latach 1947-57 powstało ostatecznie 11 takich baterii, z tego aż trzy na Półwyspie Helskim, to dowód kluczowego znaczenia akwenu Zatoki Gdańskiej w ówczesnej obronności kraju.

Do budowy 27 BAS przystąpiono w 1955 roku, przed jednostką postawiono całkiem spory zakres bojowych zadań: zwalczanie kutrów torpedowych, obronę podejść do portów w Helu i Gdyni, zwalczanie sił desantowych, a nawet wzmocnienie obrony przeciwlotniczej. Z tego ambitnie zarysowanego zakresu wywiązywać się miały radzieckie armaty B-34U kal. 100 mm. Prace trwały znacznie dłużej niż przewidywano, przyczyną dostawa wadliwie działających armat, dopiero w lutym 1957 roku 27 BAS został wpisany w struktury Polskiej Marynarki Wojennej.

Powstały cztery stanowiska artyleryjskie rozstawione co 55 m i połączone ze sobą podziemnymi przejściami. Wzniesiono niezbędną infrastrukturę z głównym punktem kierowania ogniem, stanowiskiem dowodzenia, centralą artyleryjską i schronami-magazynami dla reflektora i potrzebnych agregatów. Etatami objęto 106 żołnierzy. Armaty z pionowym kątem ostrzału od -5 do 85° stopni i imponująca szybkostrzelnością (12-15 strzałów/min) dawały dawały sporo bojowych możliwości, w początkowym okresie prowadzono też intensywne szkolenia artyleryjskiej obsady.

Sporo znaków zapytania postawiono przy lokalizacji obiektu, w pobliżu funkcjonowała przecież 13 Bateria Artylerii Stałej, o lokalizacji 27 BAS przesądziła decyzja kontradmirała Winogradowa – oficera Polskiej Marynarki Wojennej o „rdzennie” brzmiącym nazwisku. Helskie działo jest zatem też swego rodzaju nawiązaniem do podporządkowania Polski politycznym i militarnym wpływom Związku Radzieckiego.

Pod koniec lat 50-tych 27 BAS wyposażono w urządzenia identyfikujące według systemu swój-obcy, zdawano sobie też sprawę z coraz mniejszej roli artylerii w budowie obronnego potencjału. Na znaczeniu zyskiwały systemy obrony rakietowej – o większej precyzji i znacznie większym zasięgu bojowego rażenia.

Ostatecznie w czerwcu 1974 bateria wraz z innymi została rozformowana, konserwacji dział zaniechano już kilka lat później. Obecność wojska uchroniła obiekt przez dewastacją i rozszabrowaniem, na początku lat 90-tych ubiegłego stulecia trzy działa pocięto na złom. Ostało się tylko jedno, położone przy wspomnianej na wstępie trasie spacerowej. Po efektownej renowacji przy stanowisku działa mała muzeum, a samotnie stercząca armata ciekawie nawiązuje do powojennego rozdziału militarnej historii Helu…

InfoGdansk
InfoGdansk – portal gdański z nawiązaniami do historii i turystycznych atrakcji regionu. To przedłużenie przewodnickiej aktywności gdansktur.pl